Bệnh Parkinson là một trong những bệnh về thần kinh. Thường xảy ra khi nhóm tế bào trong não bị thoái hóa. Và không thể kiểm soát được vận động của cơ bắp. Khiến cho con người đi lại khó khăn, cử động chân chạp, chân tay bị run cứng. Khi bệnh tiến triển có thể ảnh hưởng đến các tế bào thần kinh, làm thiếu hụt dopamine. Vậy bệnh parkinson là gì? Bệnh parkinson có nguyên tắc điều trị như thế nào? Và chương trình vật lý trị liệu parkinson có can thiệp như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết sau nhé!

1. Parkinson là gì? – Vật lý trị liệu parkinson 

Vật lý trị liệu parkinson là một trong những biện pháp, giúp phòng ngừa nguy cơ bệnh Parkinson. Được coi là hiệu quả hiện nay.

Bệnh Parkinson được coi như là một bệnh của người cao tuổi. Thống kê cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao rõ rệt ở những người trên 65 tuổi. Biểu hiện mắc bệnh gồm 4 triệu chứng chính: run, cứng cơ, bất động, rối loạn tư thế.

Các giai đoạn tiến triển của bệnh Parkinson:

– Giai đoạn 1: Có các dấu hiệu ở 1 bên cơ thể. Bệnh nhân vẫn có thể tự chủ trong các sinh hoạt.

– Giai đoạn 2: có các dấu hiệu ở hai bên nhưng không bị mất thăng bằng.

– Giai đoạn 3: có triệu chứng cả 2 bên cơ thể có mất thăng bằng. Nhưng bệnh nhân vẫn tự chủ được trong hoạt động tuy có bị hạn chế.

– Giai đoạn 4: bị suy giảm chức năng nặng. Nhưng vẫn có thể đi đứng được cần sự hỗ trợ một phần.

– Giai đoạn 5: bệnh nhân phải ngồi xe lăn hoặc nằm tại giường, không còn tự chủ được.

 

2. Nguyên tắc điều trị bệnh Parkinson – Vật lý trị liệu parkinson 

Bệnh Parkinson là bệnh tiến triển mạn tính nên phải điều trị lâu dài. Cần phối hợp giữa điều trị nội khoa và can thiệp về phục hồi chức năng. Kết quả điều trị sẽ đạt được tối ưu thông qua sự hợp tác từ những người chăm sóc cho đến chiến lược phục hồi chức năng. Trong đó Vật lí trị liệu là chính phương pháp giúp cho người bệnh Parkinson đạt hiệu quả phục hồi cao.

Các nhà Vật lí trị liệu sẽ thực hiện thăm khám về triệu chứng của người bệnh, sắp xếp các vấn đề cần được ưu tiên. Để đưa ra được chương trình luyện tập riêng cho từng người. Cũng như hướng dẫn người nhà chăm sóc, hỗ trợ người bệnh đúng cách để tăng cường hiệu quả điều trị. Mục tiêu chung của chương trình điều trị sẽ hướng đến cải thiện các triệu chứng đang gặp. Đồng thời giảm thiểu sự tiến triển và rối loạn chức năng cơ thể do khiếm khuyết vận gây ra.

|- Được chia sẻ bởi Công Nghệ Y Khoa MDT -|

Những vấn đề chính của can thiệp Vật lí trị liệu có hiệu quả đối với những người bệnh Parkinson là:

• Suy giảm khả năng hoạt động chức năng:

Chúng ta đều biết rằng những người bị Parkinson ít hoạt động hơn so với nhưng người đồng trang lứa của họ. Khi tình trạng bệnh tiến triển, sẽ có tình trạng yếu cơ và giảm sức mạnh cơ từ đó làm tăng nguy cơ té ngã và giảm tốc độ đi bộ. Đây cũng là nguyên nhân gây ra sự giảm tuổi thọ của người bệnh. Nhà vật lý trị liệu phải hiểu tầm quan trọng của giáo dục duy trì hoạt động và phát triển một kế hoạch quản lý. Để giải quyết tất cả các vấn đề thể chất của người bệnh dẫn đến giảm mức độ hoạt động.

• Di chuyển

Những khó khăn trong qua trình di chuyển xảy ra đối với người bệnh Parkinson là do sự phức tạp của việc thay đổi tư thế. Ví dụ như đứng lên từ các hoạt động nằm hoặc ngồi, xoay người.

• Cầm nắm tinh tế, khéo léo:

Những cử động đòi hỏi sự phối hợp khéo léo của các bộ phận cơ thể như: mặc quần áo (đặc biệt cài nút áo), đánh răng, viết…

|- Được chia sẻ bởi Công Nghệ Y Khoa MDT -|

• Chuyển động

Các kiểu vận động bất thường xuất hiện do nhiều yếu tố về suy giảm sức mạnh cơ, điều hợp , chuyển thế… về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến dáng đi.

Dáng đi của người bệnh Parkinson (festinaton): đặc trưng bởi các bước di chuyển nhỏ, nhanh khó khăn khi bắt đầu đi (người bệnh sẽ hay có cảm giác bị mắc kẹt tại chỗ) và khó khăn khi kết thúc. Vì vậy đây của là nguyên nhân gia tăng nguy cơ té ngã của bệnh nhân. Ngoài ra bệnh nhân Parkinson còn gặp khó khăn khi xoay người, giảm đánh tay khi đi.

Link Youtube: https://youtu.be/EQ0HG16EC3g

Rối loạn trương lực cơ: dẫn đến các tư thế bất thường và gây đau cho người bệnh khi di chuyển.

• Rối loạn tư thế:

Những thay đổi tư thế thường gặp:

Camptocormia: là tình trạng gập người về phía trước không chủ ý (thường lớn hơn 45 °) khi người đó đứng thẳng, khi ngồi thì tình tràng giảm hoặc biến mất.

Antecollis: là tình trạng cổ và đầu uốn cong về phía trước.

Hội chứng Pisa: là tình trạng người bệnh bị cong về một bên.

Những thay đổi tư thế uốn cong ảnh hưởng đến cột sống, người bệnh sẽ có thể bị gãy đốt sống nếu bị tình trạng rối loạn tư thế diễn ra trầm trọng.

• Thăng bằng và ngã

Mất thăng bằng và ngã (30-70% người bệnh Parkinson bị ngã ít nhất một lần mỗi năm) là vấn đề thường gặp. Các cử động xoay người, với tới trước, đừng dậy từ ngồi gặp nhiều khó khăn do không giữ được thăng bằng.

|- Được chia sẻ bởi Công Nghệ Y Khoa MDT -|

• Vấn đề đường hô hấp

Người bệnh sẽ gặp các triệu chứng về đường hô hấp ở các mức độ khác nhau, có thể sẽ gặp tình trạng tắc nghẽn đường thở trên, khó thở khi gắng sức, ho và tạo đờm. Bất cứ khi nào có các rối loạn về hô hấp trên bệnh nhân cần được can thiệp chăm sóc cấp tính.

• Nỗi đau

Đau ở người bệnh Parkinson chủ yếu là đau cơ xương tại vùng cổ, cánh tay, bắp chân. Nguyên nhân thường do cứng khớp, ngoài ra người bệnh sẽ có thể gặp các cơn đau về thần kinh. Đau sẽ xuất hiện ở tất cả các đoạn của người bệnh.

• Rối loạn giấc ngủ

Là triệu chứng phổ biến, nguyên nhân có thể do tiểu đêm, hoặc do khó khăn khi quay trở lại giường. Mất ngủ lâu ngày sẽ có thể gây trầm cảm và suy giảm nhận thức tiến triển dần gây sa sút trị tuệ ở người bệnh Parkinson.

3. Khi nào thì cần can thiệp Vật lí trị liệu? – Vật lý trị liệu parkinson 

Bất kì ở giai đoạn nào của bệnh thì Vật lí trị liệu cũng đóng vai trò rất quan trọng việc cải thiện chức năng và điều trị bệnh

• Vật lí trị liệu giai đoạn đầu

Trong giai đoạn đầu của tình trạng bệnh, đánh giá vật lý trị liệu nhằm hỗ trợ các nhu cầu giáo dục, hướng dẫn các bài tập bảo vệ sức khỏe để người bệnh năng động và khỏe mạnh, và giảm thiểu tác động của Parkinson đến cuộc sống của họ. Khi Parkinson tiến triển và người bệnh gặp các vấn đề với vận động, trọng tâm can thiệp chuyển sang các vấn đề hoạt động thể chất và khả năng vận động.

• Vật lí trị liệu giai đoạn muộn

Ở giai đoạn sau, khi tình trạng bệnh đã tiến triển, nhiều triệu chứng của bệnh Parkinson có ảnh hưởng lớn hơn đến cuộc sống hàng ngày. Thường kèm thêm với các tình trạng bệnh lý khác. Đánh giá vật lý trị liệu tập trung vào chiến lược giải quyết những thay đổi này. Với mục tiêu lấy người bệnh làm trung tâm để những người xung quanh hỗ trợ giữ cho họ có thể hoạt động tốt nhất và an toàn khi di chuyển.

4. Chương trình luyện tập Vật lí trị liệu

Mục tiêu can thiệp:

• Chỉnh sửa tư thế

• Thực hiện các động tác riêng biệt trong mặt phẳng nâng đỡ để đơn giản hoá mẫu cử động cho người bệnh. Như trong hoạt động đứng lên từ vị thế nằm. Thì chia nhỏ từng cử động ra từ ngồi dậy có hỗ trợ, sau dần tự ngồi dậy rồi từ ngồi dậy sang đứng dậy. Một ví dụ khác như trong hoạt động bước đi đánh tay. Chúng ta có thể tập dần bước đi mỗi chân sau đó chỉnh sửa cho người bệnh. Để họ mẫu cử động đúng rồi chuyển tập sang đánh tay tại chỗ, khi bệnh nhân đã thực hiện được các cử động riêng rẽ đúng. Thì mới kết hợp lại để người bệnh có thể thực hiện đúng và độc lập được trong đời sống hằng ngày.

• Tập di chuyển chậm từng chân theo nhịp và đánh tay. Sau đó tăng tiến lên di chuyển chậm kết hợp với thở cơ hoành dưới sự kiểm soát của KTV. Nếu trình trạng bệnh nhân yếu thì có thể sử dụng dụng cụ hỗ trợ nâng đỡ. Khi bệnh nhân đã có thể điều chỉnh được dáng đi thì có thể tăng tiến. Bằng cách giảm hỗ trợ nâng đỡ. Tăng tiến hơn nữa thì có thể kết hợp với dụng cụ tăng dần trọng lượng cơ thể như: tạ chân, bóng tạ nhỏ…

|- Được chia sẻ bởi Công Nghệ Y Khoa MDT -|

• Tập các hoạt động như với tới, cầm nắm và thao tác với vật để tăng cường khả năng cầm nắm khéo léo tinh tế, có thể tăng độ khó hơn trong các hoạt động xếp hình, nặn hình đơn giản.
• Cải thiện thăng bằng

• Thăng bằng đứng trên hai chân ở sàn nhà: tăng tiến hơn bằng cách thay đổi các góc nhìn từ trần nhà, nhìn sang hai bên nhìn ra sau. Chuyển trọng lượng từ chân này sang chân kia, trong khi vẫn giữ ổn định tư thế đứng.

• Thăng bằng đứng trên nệm hoặc bàn nghiêng: tương tự như ở bài tập thăng bằng đứng hai chân.

• Thăng bằng đứng trên một chân ở bục: người bệnh đứng trên một chân, tập bước chân kia lên trước và ra sau.

• PNF thăng bằng các hướng dưới tác động của KTV: mẫu đứng lực đè nén trên vai. Hoặc trên gai gai chậu, mẫu đứng đảo nghịch ổn định chậu và vai.

|- Được chia sẻ bởi Công Nghệ Y Khoa MDT -|

• Thăng bằng động ném vật các hướng, tay với tới các hướng.

• Dáng đi

• PNF: mẫu đứng dang rộng chân – chuyện trọng lượng – chuyển với gối bị khoá, dáng đi tới – lực đề kháng từ phía trước, dáng đi tới – lực đề kháng từ phía sau, dáng đi lui có đề kháng, dáng đi ngang có lực kháng, dáng đi ngang có lực kháng – chuyển đổi cầm nắm.

• Tập đi trên máy treadmill với bước chân dài, biên độ chậm kết hợp đánh tay

.

• Tập đi với các hướng khác nhau, xoay thân mình về các phía khi muốn chuyển hướng.

• Tập bước tới trước, bước sang bên, bước qua chướng ngại vật với tốc độ được kiểm soát kèm đung đưa tay khi đi. Bước đi theo nhịp của người nói (chuyển hướng, dừng, bước tiếp).

• Tập đi bằng chân nhón gót

• Gia tăng chức năng hô hấp: phối hợp các bài tập hít thở đều khi tập vận động. Và tập kích thích cảm thụ bản thể thần kinh cơ (PNF).

• Duy trì tầm vận động các khớp: tuỳ theo mức độ của bệnh nhân. Có thể tập thụ động, chủ động trợ giúp hoặc chủ động các khớp tại chi trên và chi dưới. Ngoài ra có thể kéo giãn nhóm cơ hay bị co cứng như nhóm cơ gập hông, gập gối, ngực lớn, tròn lớn, lưng rộng, duỗi hông, áp hông…

• Gia tăng điều hợp: luyện tập theo chương trình Frenkel. Khởi động nhịp nhàng các mẫu PNF tay, chân trong các vị thế khác nhau. Kiểm soát thân với bóng, bàn nghiêng.

Tham khảo 1 số bệnh tương tự 

• Đau lưng
• Đau cổ – vai –gáy
• Viêm gân
• Co thắt cơ
• Viêm khớp
• Viêm khớp thái dương hàm
• Hội chứng ống cổ tay
• Tê bì tay chân
• Gout ( gút) 
• chấn thương tủy sống
• Thoát vị đĩa đệm
• Thoái hóa xương khớp
• Siêu âm Viêm khớp dạng thấp 
• Siêu âm Sẹo
• Gân quanh khớp vai
• Gân xương bánh chè
• Gân duỗi ngón cái